Just Say No ผิดไหมที่จะปฏิเสธ

เรื่องโดย…นพ.ประเสริฐ ผลิตผลการพิมพ์ (จิตแพทย์)

ผิดไหมที่จะปฏิเสธ

ก่อนจะถึงคำถามว่าผิดไหมที่จะปฏิเสธ เรามาทบทวนวิธีปฏิเสธความต้องการของผู้อื่นกันก่อน วิธีที่จะคุยกันต่อไปนี้ใช้ได้กับคนที่ค่อนข้างปกตินะครับ หากไปปฏิเสธคนที่ไม่ปกติก็ตัวใครตัวมัน

ลิงก์ผู้สนับสนุน

คนที่ไม่ปกติมีหลายคน คนแรกที่ผมนึกถึงคือวีโต คอร์เลโอเน เจ้าพ่อวีโต คอร์เลโอเนในหนังคลาสสิก ตลอดกาล Godfather ของ มาริโอ พูโซ เป็นเจ้าของอมตะวาจาที่ว่า “ข้าจะเสนอสิ่งที่มันปฏิเสธไม่ได้” ในภาคแรกของหนังชุดนี้ เมื่อ ทอม เอเกนซึ่งเป็นทั้งลูกเลี้ยงและทนายประจำตระกูลเดินทางไปพบผู้กำกับการแสดงคนหนึ่ง เพื่อขอให้รับลูกทูนหัวของก็อดฟาเธอร์เป็นนักแสดงนำในหนังที่กำลังจะเปิดกล้องใหม่ เมื่อผู้กำกับปฏิเสธ ก็อดฟาเธอร์จึงส่งศีรษะโชกเลือดของสิ่งที่ผู้กำกับรักและเทิดทูนที่สุดไปให้ถึงเตียงนอน

คนที่สองเป็นข่าวในหน้าหนังสือพิมพ์ไม่นานมานี้เอง คือเรื่องที่เล่ากันว่าหากเจ้าหน้าที่เรือนจำคนใดปฏิเสธไม่เข้าร่วมขบวนการค้ายาเสพติดก็จะถูกทำร้ายทั้งตนเองและครอบครัว

คนที่สามคือนักการเมืองหรือข้าราชการระดับสูงที่มาขอให้เราทุจริต ผมยังโชคดีที่ชีวิตไม่ได้มีค่ามากจนต้องมีใครมาขอให้ทำอะไรแบบนี้ เลยไม่มีประสบการณ์ตรงมาเล่า แต่เรื่องคนปกติมาขออะไรที่เราให้ไม่ได้นี่มีเยอะ มีทุกวัน ปฏิเสธทุกวัน ถูกโกรธเคืองทุกวัน และก็รู้สึกผิดทุกวัน ที่ไม่สามารถทำตามใจผู้ขอได้ อย่างไรก็ตามคนที่มาขออะไรที่เราให้ไม่ได้นั้นเป็นปุถุชนคนธรรมดา มิใช่คนไม่ปกติดังว่า จึงพอจะมีอะไรมาแนะนำได้อยู่บ้าง

ผิดไหมที่จะปฏิเสธ

หลักการทั่วไปในการปฏิเสธคนคือ การไม่บอกเหตุผล นี่คือกฎเหล็ก

โดยตอนปฏิเสธให้กล่าวคำขอโทษทุกครั้ง ด้วยน้ำเสียง ที่แสดงความเสียใจว่าเราทำให้ไม่ได้จริงๆ แต่อย่าบอกเหตุผล เหตุผลที่ไม่บอกเหตุผลก็คือบอกไปทีไรเขาแย้งกลับมาทุกที ตัวอย่างคลาสสิกคือการปฏิเสธบุหรี่ เหล้า และยาบ้า ดังที่มีคำสอนว่า Just Say No นั้นถูกต้อง แล้วบอกเขาว่าไม่เอาคือไม่เอา ด้วยท่าทีที่แข็งขันเอาจริงแล้วไม่ต้องบอกเหตุผล แน่นอนว่าฝ่ายตรงข้ามจะตื๊อแล้วตื๊ออีก แต่ถ้าเราไม่บอกเหตุผล เราเอาแต่พูดว่าไม่เอา แล้วไม่เอาอีก ดูกันว่าใครจะอึดกว่ากัน คนนั้นก็เป็นผู้ชนะ กับเพื่อนร่วมงานในที่ทำงานก็เช่นกัน พวกที่ช่างขอเรื่องที่เราให้ไม่ได้มักเป็นพวกที่แย้งเก่งเป็นที่หนึ่ง เราบอกว่าไม่ว่าง เขาจะถามว่าไปทำอะไร เราบอกว่าไปกับแฟน เขาจะถามว่าไปไหน พอเราตอบไป เขาก็ว่าเปลี่ยนไปวันอื่นไม่ได้หรือ เราบอกว่าเปลี่ยนไม่ได้แฟนดุ เขาจะถามว่าทำไมกลัวแฟน ไปเรื่อยๆ ยกตัวอย่างมาเถอะครับ มันแย้งได้ทุกคำ

กับคนแบบนี้อย่าเสียสมองไปรู้สึกผิด มีครั้งหนึ่ง เจ้าหน้าที่จากหน่วยงานอื่นมาขอให้ผมย้ายงบประมาณจัดการประชุมมูลค่าหนึ่งแสนบาทไปเป็นงบประมาณดูงานต่างประเทศ พร้อมเหตุผลว่าใครๆ เขาก็ทำทั้งนั้น และที่ทำไปเพื่อขวัญกำลังใจของเจ้าหน้าที่ระดับทำงานที่จะได้ไปดูงานต่างประเทศบ้าง ทุกทีมีแต่ผู้หลักผู้ใหญ่ระดับประชุมไป ลูกน้องทั้งหลายไม่เคยได้ไป ผมปฏิเสธว่าผมทำไม่ได้ เขายกแม่น้ำทั้งห้า (ปัญจมหานที) มาอ้าง ผมก็ยังคงพูดคำว่าผมทำไม่ได้อยู่เท่านั้น ไม่มีอะไรมากกว่านั้น มีครั้งหนึ่งที่ผมหลุดไปว่าไม่เคยทำ เขาแย็บหมัดขวาทันที “ทำไมไม่เคยทำ” หลังจากถูกแย็บแล้วผมจึงตั้งการ์ดใหม่พูดว่า ไม่ ไม่ ไม่ มาดูสิว่าใครจะอึดกว่ากัน เขาก็ยกแม่น้ำโขง แยงชีเกียง อวงโห มาอ้างเพิ่มเติมจนน้ำหมด ก็เลิกไปเอง

แม้ว่าจะเป็นความจริงทุกประการตามที่เขาพูด นั่นคือทีผู้หลักผู้ใหญ่ไปดูงานต่างประเทศกันโครมๆ แล้วเจ้าหน้าที่ระดับล่างขอให้เล่นกลหนึ่งแสนบาทบ้างทำไม่ได้ แต่ของที่ทำไม่ได้เราก็ต้องยืนยันว่าทำไม่ได้ และก็ไม่แปลกหากจะรู้สึกผิดว่าทำไมเราทำตามใจเขาไม่ได้ แต่อย่างน้อยก็ไม่ต้องรู้สึกผิดว่าเราทำเรื่องผิด เอาไว้หนึ่งเรื่อง

ผิดไหมที่จะปฏิเสธ

ประเด็นคือความรู้สึกผิดต่อเพื่อนฝูงที่มาขออะไร แล้วเราให้เขาไม่ได้ ไม่ใช่เรื่องผิดปกติ ควรเป็นเรื่องดีและเรื่องปกติด้วยซ้ำไป เพราะที่แท้แล้วเรารักเพื่อนและเราแคร์ที่ให้เพื่อนไม่ได้ แต่ไม่ต้องรู้สึกผิดที่เราทำอะไรบางอย่างที่เรียกว่าผิดไปจริงๆ ที่จริงแล้วทำอะไรให้ไครได้ก็ทำเถอะครับ มีสองเรื่องเท่านั้นที่ควรปฏิเสธ คือเรื่องที่ผิด และเรื่องที่ทำไปแล้วรบกวนเราหรือครอบครัวของเราเกินสมควร

คนเราต้องรู้ว่าโลกนี้เต็มไปด้วยความชั่วร้ายและคนชั่วร้าย หลายครั้งอธรรมจะชนะธรรม คำถามคือเราจะอยู่ในโลกชั่วร้ายใบนี้โดยไม่สูญเสียตัวเองได้อย่างไร หากสูญเสียตัวเองเมื่อไรเมื่อนั้นจึงสมควรรู้สึกผิด

ลิงก์ผู้สนับสนุน