เส้นเลือดขอด (Varicose vein) ปัญหาสุขภาพใกล้ตัว

ส้นเลือดขอดเป็นปัญหาสุขภาพใกล้ตัวค่ะ อย่าคิดว่าเป็นแค่ปัญหาความสวยความงามเท่านั้น

ก่อนที่จะไปพูดถึงเส้นเลือดขอด ขออนุญาตเริ่มจากพื้นฐานกันก่อนว่า เส้นเลือดของคนเรานั้นแบ่งออกได้ 2 ชนิด ชนิดแรก คือ เส้นเลือดแดง (artery) ทำหน้าที่นำเลือดออกจากหัวใจไปเลี้ยงทุกส่วนของร่างกาย หลังจากที่ได้รับการฟอกที่ปอดให้มีปริมาณออกซิเจนสูงแล้ว เลือดก็จะไหลไปตามเส้นเลือดแดง โดยอาศัยแรงบีบของหัวใจ กับอีกชนิดหนึ่งก็คือ เส้นเลือดดำ (vein) ซึ่งทำหน้าที่นำเลือดกลับไปสู่หัวใจ หลังจากที่ได้ปล่อยออกซิเจนให้แก่อวัยวะต่างๆ ของร่างกายแล้ว

ปัญหาเส้นเลือดขอด

ลิงก์ผู้สนับสนุน

เส้นเลือดขอด (Varicose vein) นั้น คือภาวะที่เส้นเลือดดำใกล้ผิวหนังเกิดการโป่งโต และบิดเบี่ยงจนหงิกงอ มองจากผิวหนังภายนอกจะเห็นได้ชัดเหมือนไส้เดือนตัวยาวๆ ลีน้ำเงิน เกิดได้ทั้งในผู้ชายและผู้หญิง โดยมากจะเกิดที่ขา บริเวณน่องด้านหลังใกล้ข้อพับ

สาเหตุที่แท้จริงของเส้นเลือดขอดยังไม่เป็นที่ทราบแน่นอน ปัจจุบันในวงการแพทย์เชื่อว่า เกิดจากหลายๆ สาเหตุร่วมกัน โดยประเด็นเรื่องความอ่อนแอของโครงสร้างผนังเส้นเลือดดำกับลิ้นภายในเส้นเลือด และแรงดึงดูดของโลก เป็นสาเหตุที่ถูกอ้างถึงบ่อยที่สุด

มีรายงานว่า ผู้ที่มีเส้นเลือดขอด มักมีประวัติฝ่ายบิดาหรือมารดา เป็นเส้นเลือดขอดถึงเกือบร้อยละ 50 นั่นแปลว่า ความอ่อนแอของโครงสร้างผนังเส้นเลือดดำถ่ายทอดถึงกันผ่านพันธุกรรมได้

ปกติเส้นเลือดดำในขาของคนจะมีลิ้นซึ่งแยกเป็น 2 แฉกคล้ายกับถ้วยเล็กๆ อยู่ภายใน โดยปกติลิ้นพวกนี้จะอยู่ห่างกันประมาณ 2 นิ้ว และจะเปิดออกเวลาเลือดไหลไปสู่หัวใจ แต่จะเปิดไปในทิศทางเดียว ซึ่งหมายความว่าเลือดจะไหลกลับลงมาไม่ได้ ในผู้ที่มีเส้นเลือดขอด แฉกของลิ้นจะอยู่ห่างกัน เลือดที่ไหลขึ้นไปก็มีโอกาสไหลกลับลงมาได้ ทำให้เส้นเลือดโป่งออก

เส้นเลือดขอด Varicose vein

อาชีพและประเภทของงานก็อาจมีส่วนทำให้เส้นเลือดขอดเป็นมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งคนที่ต้องยืนนานๆ เช่นทันตแพทย์ ช่างทำผม พนักงานบริการในร้านอาหาร

ทั้งนี้ก็เพราะเวลายืน แรงดึงดูดของโลกจะดึงดูดเลือดที่อยู่ในเส้นเลือดให้ลงไปสู่จุดศูนย์กลางของโลก ทำให้เลือดที่อยู่ต่ำสุดของร่างกาย คือที่ขา มีแรงดันมากที่สุด มากกว่าเลือดที่อยู่ส่วนบนของร่างกาย จึงเกิดแรงดันผนังเส้นเลือดได้มาก เมื่อไปเกิดร่วมกับความอ่อนแอของโครงสร้างผนังเส้นเลือด และความผิดปกติของลิ้นเส้นเลือด ผลลัพธ์ก็คือ เส้นเลือดโป่งออก

ในการตั้งครรภ์ มีปัจจัยหลายประการที่ส่งเสริมให้เกิดเส้นเลือดขอด

ฮอร์โมนที่เพิ่มขึ้นอาจมีส่วนทำให้ผนังเส้นเลือดดำหย่อนตัว ยังผลให้เกิดการโป่งออกได้ หากความดันในเส้นเลือดเพิ่มขึ้น การไหลเวียนของเลือดไปยังมดลูกที่เพิ่มขึ้นอย่างมากมายในระหว่างตั้งครรภ์ และเนื่องจากเลือดจากมดลูกไหลกลับไปหัวใจ โดยทางเส้นเลือดเดียวกับเลือดที่ไหลขึ้นมาจากขา ทำให้เลือดคั่งในเส้นเลือดเหล่านี้ ซึ่งมีผลก่อให้ความดันในเส้นเลือดเพิ่มขึ้น

นอกจากนี้ท้องที่เพิ่มขนาด และน้ำหนักในระหว่างตั้งครรภ์ก็มี ส่วนเพิ่มความดันภายในเส้นเลือด ทำให้เลือดไหลกลับไปช้าลง โดยการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ ล้วนแต่ส่งเสริมให้เกิดเส้นเลือดขอดทั้งสิ้น

ปกติผู้ที่มีเส้นเลือดขอดจะมีความดันของเลือดภายในเส้นเลือดดำสูงอยู่แล้ว ระหว่างการตั้งครรภ์ความดันดังกล่าวจะสูงขึ้นไปอีก ทำให้โอกาสที่จะมีอาการของเส้นเลือดขอดเพิ่มขึ้น

คนส่วนใหญ่ที่มักจะตื่นเต้นกับปัญหาเรื่องเส้นเลือดขอด มักจะมาเนื่องจากความไม่น่าดูของขาเพราะมีเส้นเลือดโป่ง บางท่านอาจปวดขาเวลายืนนานๆ อาการเหล่านี้มักจะดีขึ้นเมื่อได้ยกขาสูงๆ ผู้ป่วยน้อยรายอาจมีความรู้สึกแน่นในขา และปวดเหมือนขาจะระเบิด อาการปวดแสบๆ พร้อมกับคันที่ผิวหนังตรงที่มีเส้นขอดก็เกิดได้เหมือนกัน

การป้องกันเส้นเลือดขอด

บางท่านมีโรคผิวหนังตรงตำแหน่งที่ขอดได้ด้วย ส่วนใหญ่จะเป็นที่ขาส่วนใต้เข่าลงไป และผู้ที่มีครรภ์อาจจะมีการปวดมากกว่ารายอื่นๆ

แต่ผู้ป่วยเส้นเลือดขอดจำนวนหนึ่งอาจมีภาวะแทรกซ้อนเกิดขึ้น เช่น เลือดในเส้นเลือดขอดอาจแข็งตัว ทำให้เกิดการอุดดันขึ้นในเส้นเลือด ผลที่ตามมาคือ ผนังเส้นเลือดและเนื้อเยื่อรอบๆ เส้นเลือดอักเสบ ผู้ป่วยจะมีอาการปวดผิวหนังตรงจุดที่เส้นเลือดเกิดการอุดตันจะแดงบวมและร้อน ผู้ป่วยมักจะมีไข้ บางรายถ้าถูกกระแทกเพียงเบาๆ อาจทำให้เส้นเลือดขอดแตกเกิดการเสียเลือดได้ ในกรณีดังกล่าว การใช้นิ้วมือกดเบาๆ ที่จุดเลือดออกชั่วระยะเวลาหนึ่งจะช่วยทำให้เลือดหยุดได้

เส้นเลือดขอดอาจจะเป็นแบบถาวรหรือแบบชั่วคราว หญิงตั้งครรภ์บางท่านมีเส้นเลือดดำที่ปกติ แต่เนื่องจากภาวะตั้งครรภ์ทำให้เกิดการดึงและโป่งออกของเส้นเลือด ลิ้นเส้นเลือดไม่สามารถนำมาจรดกันตรงกลางเส้นเลือด ดังทีได้อธิบายมาแล้ว ในกรณีเช่นนี้ เส้นเลือดขอดอาจจะดีขึ้นหรือหายไปได้หลังคลอด เมื่อสภาวะที่ทำให้เกิดการดึงรั้งหมดไป

แต่หากสภาวะเช่นนี้เกิดมานานพอสมควร หรือในกรณีที่พัฒนาการของลิ้นภายในเส้นเลือดไม่ดีมาแต่กำเนิด โอกาสที่จะเป็นเส้นเลือดขอดแบบถาวรก็มีได้

การรักษานั้น โดยทั่วไปการยกขาสูงบ่อยๆ (โดยเฉพาะอย่างยิ่งเวลานั่ง) ทำให้ความดันภายในเส้นเลือดลดลง การออกกำลังก็มีส่วนช่วยการไหลเวียนของเลือด เพราะการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อขาช่วยดันให้เลือดไหลกลับไปหัวใจได้ดียิ่งขึ้น ควรหลีกเลี่ยงการสวมสเตย์เพราะทำให้เลือดไหลเวียนกลับไม่ดี ถ้ามีโอกาส ควรนอนยกขาขึ้นบ้างเป็นครั้งคราว ในเวลากลางวันการสวมถุงเท้าที่ทำพิเศษจะช่วยให้สบายขึ้น ข้อเสียของการใช้ถุงเท้าในภูมิอากาศร้อนอย่างประเทศไทย ผู้ป่วยอาจจะเกิดความอึดอัดรำคาญทำให้ไม่นิยมใส่

แต่ถ้าเส้นเลือดขอดเป็นมาก หรือเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น เกิดการอักเสบ อุดตัน แตก มีเลือดออก หรือเป็นแผลเรื้อรัง ก็ควรให้แพทย์รักษา

การรักษาที่ได้ผลคือ การผ่าตัดเอาเส้นเลือดขอดออก หลักการ ก็คือ การเอาเส้นเลือดที่ผิดปกติที่มีความอ่อนแอของผนังหรือของลิ้นเส้นเลือดออก โดยปล่อยให้เลือดไหลกลับไปหัวใจทางเส้นเลือดที่แข็งแรง ซึ่งอยู่ลึกกว่า

ลิงก์ผู้สนับสนุน