ฟันคุด (Tooth impaction) คืออะไร? ไปทำความรู้จักฟันคุดกัน

คุณผู้อ่านก็เคยมีอาการหวาดผวากับฟันคุดเหมือนกันใช่ไหมคะ บางคนก็ผ่านพ้นวิกฤตการณ์ฟันคุดมาได้ แต่หลายรายก็ต้องเจ็บปวดทรมานเพราะเจ้าฟันชุดนี้ ไปทำความรู้จักกับฟันที่อาจจะคุดหรือไม่คุดกันหน่อยก็ดี… ไปค่ะ…

ปวดฟันคุด

คุณผู้อ่านคงทราบแล้วว่า ฟันธรรมชาติของคนเรามี 2 ชุด คือ ฟันน้ำนมกับฟันแท้

ลิงก์ผู้สนับสนุน

‘ฟันน้ำนม’ เป็นฟันที่ขึ้นชุดแรก มีทั้งหมด 20 ซี่ จะเริ่มขึ้นตอนอายุ 6-8 เดือน ที่เรียกกันว่าฟันน้ำนมก็เพราะว่า มีสีขาวคล้ายน้ำนมนั่นเอง หรือเพราะขึ้นมาในช่วงที่กำลังจะหย่านมก็เป็นได้ บางถิ่นเรียกฟันน้ำนมคู่แรก ซึ่งเป็นฟันหน้าของเด็กน้อยที่งอกออกมาให้เห็นว่า ‘ดอกไม้’ น่ารักดีนะคะ

แม้ว่าฟันน้ำนมจะอยู่กับเราไม่กี่ปี แต่ก็มีความสำคัญ เพราะนอกจากจะใช้บดเคี้ยวอาหาร และช่วยในการออกเสียงแล้ว ฟันน้ำนมยังช่วยกระตุ้นให้การเจริญเติบโตของขากรรไกรและโครงหน้าให้เป็นไปอย่างปกติ ช่วยกันที่ไว้ให้ฟันแท้ที่จะขึ้นมาในตำแหน่งนั้นขึ้นได้อย่างเป็นปกติและสวยงามค่ะ

ส่วน ‘ฟันแท้’ เป็นฟันชุดที่สองที่จะอยู่กับเราไปจนตาย ถ้าดูแลรักษาได้ดี ฟันแท้มีทั้งหมด 32 ซี่ มีขนาดใหญ่และมีสีออกเหลือง จะเริ่มขึ้นเมื่ออายุประมาณ 6 ปี และทยอยขึ้นจนครบ 28 ซี่เมื่ออายุ 12-13 ปี แต่ฟันกรามซี่สุดท้ายอีก 4 ซี่นี่สิคะที่มีแนวโน้มว่าจะก่อปัญหา คือ นอกจากจะต้องคอยลุ้นว่า มันจะขึ้นหรือไม่ขึ้นแล้ว ยังต้องอธิษฐานด้วยว่า ถ้าหากมันขึ้นมาก็ขออย่าให้ผิดรูปผิดที่ หรือมีปัญหาดังที่ทันตแพทย์เขาเรียกว่า ‘ฟันคุด’ เลย สาธุ!

ฟันกรามชุดนี้จะขึ้นตอนอายุระหว่าง 17-35 ปี ในปัจจุบันหมู่ทันตแพทย์ล้วนอธิบายตรงกันว่า ฟันกราม 4 ซี่สุดท้ายมักจะขึ้นไม่ได้และกลายเป็นฟันคุด เนื่องจากขากรรไกรของคนเรามีขนาดเล็กและแคบลง ซึ่งอาจเป็นผลมาจากการเคี้ยวอาหารที่ละเอียด ใช้แรงน้อย หรือเป็นผลมาจากฟันน้ำนมถูกถอนหรือผุร่วงเร็วเกินไป

และเมื่อถามทันตแพทย์ (ซึ่งส่วนใหญ่จะรูปหล่อ) ว่าฟันคุดคืออะไร ก็จะได้รับคำตอบคล้ายๆ กำปั้นทุบดิน

“ฟันคุด คือ ฟันที่ไม่สามารถโผล่ขึ้นมาบนช่องปากได้ตามปกติ หรือโผล่ขึ้นมาได้เพียงบางส่วน”

ฟันคุด Tooth impaction

ช่วงอายุที่พบฟันคุดได้บ่อยก็คือ 17-25 ปี อย่างไรก็ตามพบว่า หลายคนอยู่ร่วมกับฟันคุดไปจนตายโดยไม่มีปัญหาก็มี แต่คนจำนวนไม่น้อยกลับต้องทุกข์ทรมานกับฟันคุด

สาเหตุที่เกิดฟันคุดเนื่องจากพื้นที่ของขากรรไกรไม่เพียงพอที่จะให้ฟันซึ่นั้นขึ้นได้ตามปกติ เช่น ถูกกีดกันจากฟันซี่ข้างเคียง มีกระดูกหรือเหงือกคลุมอยู่หนาจนไม่สามารถโผล่ขึ้นมาได้ หรือมุดอยู่ในขอบล่างของกระดูกขากรรไกรล่าง เป็นต้น

ฟันคุดที่พบได้บ่อยคือ ฟันกรามล่างซี่สุดท้าย รองลงมาคือฟันกรามบนซี่สุดท้าย อีกตำแหน่งที่มักจะพบคือฟันเขี้ยว

แล้วเราจะรู้ได้ยังไงล่ะ ว่าเราจะมีฟันคุดหรือไม่ ดิฉันจึงขอเลียนแบบหมอฟัน ตอบแบบกำปั้นทุบดินบ้างว่า ก็ถ้าฟันคุดแสดงอาการ เราก็สามารถรู้ได้ทันที เพราะจะมีอาการปวดเป็นสำคัญ รองลงมาคือ เหงือกอักเสบ บวม และเป็นหนองมีกลิ่นเหม็น ผู้ที่มีอาการอักเสบหรือติดเชื้อ มักอ้าปากไม่ค่อยขึ้น มีไข้ ต่อมน้ำเหลืองโต เป็นต้น

อย่างของดิฉันนี่ ตอนฟันกรามล่างมันโผล่ออกมา ดันเหงือกฉีกและบางส่วนล่อนออกมาเลยเชียว บรื๋อส์…นึกแล้วยังสยองไม่หาย ส่วนซี่บนขวาก็ขึ้นผิดรูป แทงกระพุ้งแก้มเจ็บอยู่ตั้งนาน ต้องไปให้คุณหมอฟันถอนออกกันเลยทีเดียว

ฉะนั้น ผู้ปกครองควรสังเกตลูกหลานที่ยังเด็กของตนว่า ฟันแท้ซี่ไหนไม่ยอมขึ้นสักที สำหรับหนุ่มสาวก็ให้สังเกตดูว่าฟันขึ้นครบ 32 ซี่ หรือยัง หากยังไม่แน่ใจให้ทันตแพทย์ตรวจ หรือเอกซเรย์ดูก็จะรู้ได้ทันทีว่ามีฟันคุดหรือไม่ ถ้าหากมีก็ควรผ่าออก แม้ว่าจะยังไม่มีอาการผิดปกติก็ตาม ทั้งนี้พิจารณาได้จากคำแนะนำของทันตแพทย์ที่ตรวจค่ะ

ฟันคุด Tooth impaction

แต่ทั่วๆ ไป เหตุผลที่ควรจะผ่า…ฟันคุด ก็คือ

  1. เพื่อป้องกันการอักเสบของเหงือก ฟันคุดที่ขึ้นมาได้บางส่วน มักเป็นที่กักเก็บเศษอาหาร ทำความสะอาดลำบาก เชื้อแบคทีเรียที่สะสมอยู่จะทำให้เหงือกอักเสบ ปวด และเป็นหนอง ถ้าทิ้งไว้การอักเสบจะลุกลาม ทำให้เชื้อโรคแพร่กระจายไปยังส่วนอื่นๆ ของร่างกายได้ง่าย หลายคนต้องนอนโรงพยาบาลเพื่อรักษาอาการติดเชื้อจากฟันคุด
  2. เพื่อป้องกันการผุที่ซอกฟันระหว่างฟันคุดกับฟันซี่ที่อยู่ติดกัน เนื่องจากเป็นซอกเล็กและแคบ จึงทำความสะอาดได้ยาก เศษอาหารจะติดค้างอยู่ ทำให้เกิดฟันผุได้ทั้ง 2 ซี่
  3. เพื่อป้องกันการละลายของตัวกระดูกและแรงดันจากฟันคุดที่พยายามดันขึ้นมา จะทำให้กระดูกรอบรากฟันหรือรากฟันข้างเคียงถูกทำลายไป
  4. เพื่อป้องกันการเกิดถุงน้ำหรือเนื้องอก ฟันคุดที่ทิ้งไว้นานอาจกลายเป็นถุงน้ำแล้วโตขึ้นจนเกิดเป็นเนื้องอก ทำลายฟันซี่ข้างเคียงและกระดูกรอบๆ บริเวณนั้น
  5. เพื่อป้องกันกระดูกขากรรไกรหัก การมีฟันคุดฝังอยู่จะทำให้กระดูกบริเวณนั้นบางกว่าที่อื่น หากเกิดอุบัติเหตุหรือถูกกระทบกระแทก กระดูกขากรรไกรบริเวณนั้นจะหักได้ง่าย

การผ่าฟันคุดในคนหนุ่มสาวไม่ค่อยมีปัญหา เพราะแผลจะหายเร็วกว่าปล่อยทิ้งไว้แล้วไปทำเมื่อสูงอายุ ในผู้สูงอายุฟันจะติดแน่นกับกระดูก ทำให้แผลหายช้า ผลแทรกซ้อนหลังการผ่าตัดมีมากกว่า ความเสี่ยงก็มีมากกว่า เพราะอาจมีโรคประจำตัว

แต่คนส่วนใหญ่จะมาผ่าฟันคุดก็ต่อเมื่อมีอาการ ซึ่งในขณะนั้นมักอยู่ระหว่างการอักเสบ ปวด เป็นหนอง แถมยังอ้าปากได้น้อย ทำให้การรักษายุ่งยาก และมักเกิดปัญหาได้มากกว่าเมื่อยังไม่มีอาการ

ผ่าตัด รักษา ฟันคุด

อย่างไรก็ตาม มีข้อยกเว้นสำหรับบางคนที่ไม่ควรจะผ่าฟันคุด ได้แก่ ผู้ป่วยที่สภาพร่างกายอ่อนแอ และผู้ป่วยสูงอายุที่ฟันคุดไม่มีอาการผิดปกติ หลังผ่าฟันคุดอาจพบอาการแทรกซ้อนได้ ที่พบบ่อยก็คืออาการ ปวด บวม และอักเสบ โดยทั่วไปอาการบวมจะยุบลงภายใน 3-4 วัน บางคนอาจมีเลือดออกมากผิดปกติหลังผ่าตัด บางคนอาจมีปัญหาเรื่องการติดเชื้อ เนื่องจากการดูแลแผลในปากอาจทำได้ยาก

บางครั้งมีเศษอาหารตกลงไปในแผลทำให้เทิดการหมักหมม และติดเชื้อตามมา ในกรณีที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อ ทันตแพทย์จะให้ยาปาชีวนะ ผู้ป่วยบางรายที่ฟันคุดอยู่ในตำแหน่งที่ลึกและใกล้เส้นประสาทในกระดูกขากรรไกรล่าง อาจมีอาการชาบริเวณริมฝีปาก เนื่องจากเส้นประสาทดังกล่าวถูกกระทบกระเทือน

อย่างไรก็ตาม ผลแทรกซ้อนเหล่านี้พบได้น้อยมากและสามารถปรึกษาทันตแพทย์ได้ ดังนั้น หากพบว่ามีฟันคุดก็ควรจัดการเสียแต่เนิ่นๆ ก่อนที่ฟันคุดจะออกอาการ

แต่หากฟันกรามซี่สุดท้ายขึ้นมาได้เต็มที่ สามารถใช้งานได้ ตลอดจนสามารถทำความสะอาดได้ดี ก็ไม่จำเป็นต้องเอาออกค่ะ

ลิงก์ผู้สนับสนุน