นิ่วในถุงน้ำดี อันตรายถึงชีวิตได้หากรักษาไม่ทันการณ์

แม้ว่าการผ่าตัดรักษานิ่วในถุงน้ำดีจะมีความเสี่ยงมากกว่าการปล่อยนิ่วไว้เฉยๆ แต่เนื่องจาก 70% ของคนที่เคยปวดท้องจากนิ่วจะมีอาการเกิดขึ้นอีกภายใน 2 ปี หากไม่ได้รับการผ่าตัดเอานิ่วออก และในบางกรณีอาจจะเกิดอาการเลวร้ายจากภาวะแทรกซ้อนขึ้นมา เช่น ถุงน้ำดีอักเสบรุนแรง นิ่วเลื่อนไปอุดตันท่อน้ำดีจนเกิดการติดเชื้อในท่อน้ำดี ซึ่งอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้หากรักษาไม่ทันการณ์ ดังนั้นมาเตรียมพร้อมเพื่อป้องกันและรับมือนิ่วในถุงน้ำดีกันดีกว่า

ก้อนนิ่ว นิ่วในถุงน้ำดี

อุบัติการณ์ นิ่วในถุงน้ำดี

นิ่วในถุงน้ำดีเป็นโรคที่พบบ่อยคือประมาณ 10-15% ของพลเมือง แต่ประมาณ 75% ของคนที่มีนิ่วในถุงน้ำดีจะไม่มีอาการ จึงไม่ต้องทำการรักษาใด ๆ

ลิงก์ผู้สนับสนุน

น้ำดี vs ถุงน้ำดี

ถุงน้ำดีเป็นถุงเล็กๆ ขนาดประมาณไข่เป็ดตั้งอยู่ใต้ตับ ซึ่งอยู่ทางด้านบนขวาในท้องของเรา เป็นอวัยวะที่ทำหน้าที่เก็บสะสมน้ำดีที่ผลิตโดยตับ และส่งมาทางท่อน้ำดี เวลาเรากินอาหารโดยเฉพาะอาหารที่มีไขมันหรือเนื้อสัตว์ ถุงน้ำดีจะบีบตัวส่งน้ำดีเข้าสู่ลำไส้เล็กส่วนต้นที่เรียกว่า ดูโอดีนัม (duodenum) เพื่อไปผสมกับอาหาร และทำการย่อยไขมัน นอกจากนี้น้ำดียังทำหน้าที่กำจัดของเสียที่ออกมาจากตับ และกำจัดคอเลสเตอรอลออกจากร่างกาย

นิ่วในถุงน้ำดี

ถุงน้ำดี

นิ่วคอเลสเตอรอล

มีปัจจัยหลายอย่างที่ทำให้เกิดนิ่ว บางปัจจัยไม่รู้แน่ชัด แต่ปัจจัยหนึ่งที่เรารู้กันดีว่าเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดนิ่วคือ จำนวนคอเลสเตอรอลในน้ำดีที่มากเกินไป โดยปกติน้ำดีจะมีสารเคมีหลายอย่างในปริมาณที่เพียงพอและสมดุลที่จะทำให้คอเลสเตอรอลอยู่ในรูปของสารละลายแล้วหลั่งออกไปจากตับ แต่ถ้าในน้ำดีมีคอเลสเตอรอลมากเกินกว่าที่จะละลายหมด ก็จะก่อตัวขึ้นเป็นก้อนนิ่ว นอกจากนี้ในกรณีที่ถุงน้ำดีไม่บีบตัวขับน้ำดีเป็นเวลานาน (เช่น เวลาอดอาหาร) คอเลสเตอรอลในน้ำดีก็จะมีความเข้มข้นมากขึ้นจนทำให้เกิดนิ่วก้อนเล็กๆ หรือนิ่วขนาดใหญ่ ซึ่งนิ่วคอเลสเตอรอลนี้มักมีสีเหลือง และเป็นนิ่วชนิดที่พบมากที่สุด

โดยปัจจัยอื่นที่ทำให้ความเข้มข้นของคอเลสเตอรอลในน้ำดีสูง หรือถุงน้ำดีบีบตัวน้อยลงอันเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดนิ่วคอเลสเตอรอลมีดังนี้

  • เพศหญิง เพราะฮอร์โมนเพศหญิงเอสโตรเจนไม่ว่าจะเป็นเอสโตรเจนธรรมชาติหรือที่มีอยู่ในยา (เช่น ยาคุมกำเนิด) มีฤทธิ์ทำให้คอเลสเตอรอลถูกขับออกมาทางนํ้าดีมากขึ้น
  • ภาวะน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน
  • อายุมาก
  • กินอาหารที่มีไขมันหรือคอเลสเตอรอลสูง และมีกากใยอาหารต่ำ
  • ภาวะตั้งครรภ์
  • การลดน้ำหนักอย่างรวดเร็ว โดยการลดอาหารเร็วมากเกินไป
  • มีประวัติการเป็นนิ่วในครอบครัว
  • มีเชื้อสายอเมริกันอินเดียนหรือเม็กซิกัน
  • เป็นโรคเบาหวาน

นิ่วชนิดมีเม็ดสี

นิ่วชนิดที่พบมากรองลงมาจากนิ่วคอเลลเตอรอลคือ นิ่วที่มีรงควัตถุ (pigment stone หรือนิ่วชนิดมีเม็ดสี) เป็นนิ่วที่มักมีสีดำ อันเกิดจากการมีสารบิลิรูบิน (bilirubin) ซึ่งเป็นของเสียที่ขับออกมาจากตับมากเกินไป มักพบนิ่วชนิดนี้ในคนที่มีโรคเลือดหรือโรคตับ

อาการของนิ่วในถุงน้ำดี

นิ่วส่วนมากมักจะนอนนิ่งอยู่ในส่วนต่ำของถุงน้ำดี และไม่ทำให้เกิดอาการ จึงไม่ต้องทำการรักษาใดๆ อย่างไรก็ตาม เมื่อถุงน้ำดีบีบตัวเพื่อขับน้ำดีเข้าสู่ลำไส้เล็ก นิ่วจะถูกขับเคลื่อนไปกับนํ้าดีไปสู่ปากทางออกของถุงน้ำดี นิ่วจึงอาจจะไปอุดกั้นปากทางออก ทำให้เกิดอาการปวดท้อง ด้านบนขวาขึ้นมาทันทีทันใด ความปวดนี้บางคนเป็นน้อย แค่รู้สึกเหมือนท้องอืดจากอาหารไม่ย่อย แต่บางคนเป็นมากจนตัวโก่ง หน้านิ่วคิ้วขมวด ปวดร้าวไปที่สะบักหรือใต้ไหล่ข้างเดียวกัน

บางกรณีนิ่วที่อุดกั้นทางออกถุงน้ำดีดังกล่าวอาจจะตกลงมาในถุงน้ำดีใหม่ ทำให้หายอุดตัน หายปวดห้อง แต่ในบางกรณีนิ่วอาจจะเคลื่อนตัวไปมากกว่านั้น และไปอุดตันท่อของถุงน้ำดี หรือท่อน้ำดีร่วมจากตับ ทำให้เกิดการอักเสบของถุงน้ำดีและตับอ่อนอักเสบ ทำให้น้ำดีจากตับถูกอุดกั้น เป็นผลให้เกิดอาการแสดงมากขึ้นดังนี้

  • ไข้สูงและหนาวสั่น
  • ตัวเหลือง ตาเหลือง และคันตามตัว
  • ปัสสาวะมีสีเหลืองเข้ม
  • อุจจาระสีซีด

การวินิจฉัย

การตรวจหาหรือวินิจฉัยนิ่วในถุงน้ำดีทำได้หลายวิธี กรณีที่ไม่ฉุกเฉินเร่งด่วน แพทย์จะนัดผู้ป่วยมาทำอัลตราซาวด์ ซึ่งเป็นการตรวจค้นหายืนยันนิ่วในถุงน้ำดีที่มีความน่าเชื่อถือมาก แต่ไม่ค่อยดีสำหรับการตรวจหาหรือยืนยันนิ่วในท่อน้ำดี ดังนั้นถ้าสงสัยว่าเป็นนิ่วในท่อน้ำดีต้องทำการตรวจเลือดดูการทำงานของตับเพิ่มเติม เพื่อดูว่ามีการติดเชื้อหรือไม่ หรือดูว่าตับอ่อนอักเสบด้วยหรือไม่ โดยการส่องกล้องเข้าทางปากผู้ป่วยลงไปในดูโอดีนัม แล้วลอดสายสวนเข้าไปในท่อน้ำดีร่วม แล้วฉีดสารทึบรังสีเข้าไปในท่อน้ำดี เพื่อถ่ายเอกซเรย์ดู ภาพเอกซเรย์นี้จะทำให้เราเห็นได้ว่ามีนิ่วในท่อนํ้าดีหรือไม่ ถ้ามีก็สามารถทำหัตถการเพิ่มเติมคือตัดและขยายปากทางออกของท่อน้ำดีให้กว้างขึ้น แล้วสอดสายสวนคล้องนิ่วออกจากท่อน้ำดีร่วม

นอกจากการส่องกล้องดังกล่าวแล้ว นิ่วในท่อน้ำดี ยังสามารถตรวจเห็นได้โดยการทำเอ็มอาร์ซีพี (MRCP: magnetic resonance cholangiopancreatography) แม้ว่าจะเป็นการตรวจที่ไม่ต้องโดนรังสีเอกซ์ ไม่เจ็บไม่ปวด แต่มีข้อเสียคือเห็นภาพอย่างเดียวไม่สามารถทำหัตถการคล้องนิ่วออกมาได้

การรักษาด้วยการผ่าตัด

ถ้าผู้ป่วยมีอาการปวดท้องจากนิ่ว แพทย์มักจะแนะนำให้รักษาด้วยการผ่าตัดเอานิ่วและถุงน้ำดีออก เพราะว่า 70% ของคนที่มีอาการปวดครั้งแรก จะกลับมาเป็นอีกภายใน 2 ปี เนื่องจากถ้าผ่าตัดเอาเฉพาะนิ่วออก โดยไม่ตัดถุงน้ำดีออกด้วย มักจะเกิดนิ่วขึ้นมาอีก

การผ่าตัดถุงน้ำดีส่วนมากไม่ยุ่งยาก และทำได้ 2 วิธีคือ การผ่าตัดโดยวิธีส่องกล้อง (laparoscopic cholecystectomy) และการผ่าตัดโดยวิธีเปิด (open cholecystectomy)

การผ่าตัดโดยวิธีส่องกล้องจะทำโดยวางยาสลบผู้ป่วย แล้วเจาะรู 4 รู เพื่อใส่กล้อง ใส่เครื่องมือในการผ่าตัดเข้าไป แล้วเอาถุงน้ำดีพร้อมนิ่วออกมาทางรูที่เจาะไว้ การผ่าตัดด้วยวิธีนี้จะเจ็บแผลน้อย ผู้ป่วยกลับบ้านหรือกลับไปทำงานได้เร็ว

การผ่าตัดโดยวิธีเปิด ผู้ป่วยบางรายอาจจะไม่สามารถผ่าตัดด้วยวิธีส่องกล้องได้ (เช่น ผ่ายากเพราะมีพังผืดยึด มีการตกเลือดมากจนมองไม่เห็น) ก็ต้องเปลี่ยนมาผ่าตัดโดยวิธีเปิด ซึ่งเป็นวิธีที่ทำกันมานานแล้วและได้ผลดี เพียงแต่จะมีแผลใหญ่หน่อย แต่เป็นแผลเดียว และผู้ป่วยต้องอยู่โรงพยาบาล 2-5 วัน (ขึ้นอยู่กับความอดทน ต่อความปวดแผลของผู้ป่วย)

อย่างไรก็ดี การผ่าตัดทุกชนิดอาจจะเกิดภาวะแทรกซ้อน โดยเฉพาะในรายที่ผ่าตัดยาก เนื่องจากมีการอักเสบของถุงน้ำดีมาก หรือมีการอักเสบเรื้อรัง มีพังผืดยึดติดแน่น โดยภาวะแทรกซ้อนมีหลายอย่าง เช่น การตกเลือด การติดเชื้อ โดยภาวะแทรกซ้อนที่จำเพาะกับการผ่าตัดถุงน้ำดี คือการบาดเจ็บของท่อนํ้าดี ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญ และจะทำให้ การรักษายุ่งยากต้องอยู่โรงพยาบาลนาน เพราะอาจจะต้องผ่าตัดซ้ำเพื่อแกไข โดยทั่วไปการผ่าตัดวิธีเปิดจะมีภาวะแทรกซ้อนแบบที่ว่านี้น้อยกว่าการผ่าตัดโดยการส่องกล้อง ผู้บริโภคจึงควรรู้ไว้

หลายคนถามว่า ถ้าตัดถุงน้ำดีออกแล้วจะมีผลเสียอย่างไร คำตอบคือเมื่อตัดถุงน้ำดีออก น้ำดีจากตับก็จะค่อยๆ ไหลลงสู่สำไส้ไปเรื่อยๆ ไม่มีการขัดจังหวะ เพราะมีถุงนํ้าดีคอยเก็บกักมันไว้ น้ำดีที่ไหลแบบนี้จะทำให้อุจจาระนุ่มมากขึ้น และถ่ายอุจจาระบ่อยกว่าเดิม แต่ในหลายคนเหตุการณ์อย่างนี้เกิดขึ้นเพียงชั่วคราวแล้วกลับไปเหมือนเดิม ไม่มีปัญหาในระยะยาว

ลิงก์ผู้สนับสนุน